Surrealisme: droom, onderbewuste en onmogelijke beelden
Het surrealisme is een kunststroming die in 1924 in Parijs begon en kunst wilde maken vanuit dromen en het onderbewuste. Surrealisten combineerden gewone dingen op onmogelijke manieren: smeltende klokken, een appel voor een gezicht, een trein uit een open haard. Bekende surrealisten zijn Salvador Dalí, René Magritte, Max Ernst, Joan Miró en Leonora Carrington.
- Gestart met het Surrealistisch Manifest van André Breton (1924).
- Inspiratie: de psychoanalyse van Sigmund Freud en de dromen.
- Twee richtingen: droomrealisme (Dalí, Magritte) en automatisme (Miró, Masson).
- Voortgekomen uit het dadaïsme.
Kenmerken
| Kenmerk | Voorbeeld |
|---|---|
| Onverwachte combinaties | Een pijp met de tekst “dit is geen pijp” (Magritte) |
| Realistische techniek voor onmogelijke dingen | De smeltende klokken van Dalí |
| Droomlandschappen | Weidse, lege vlaktes met lange schaduwen |
| Metamorfose | Voorwerpen die in lichamen of dieren overgaan |
| Automatisme | Tekenen zonder na te denken, vrije vormen (Miró) |
Technieken van de surrealisten
- Automatisch tekenen: de hand laten bewegen zonder bewuste controle.
- Frottage: papier op een ruw oppervlak leggen en wrijven met potlood, zoals Max Ernst deed met houtnerven.
- Decalcomanie: verf tussen twee vlakken drukken en weer lostrekken, waardoor vreemde structuren ontstaan.
- Cadavre exquis: een gezamenlijke tekening waarbij elke deelnemer een deel maakt zonder de rest te zien.
- Collage: knippen en combineren van bestaande beelden.
Bekende surrealisten en werken
| Kunstenaar | Bekend werk |
|---|---|
| Salvador Dalí | De volharding der herinnering (1931) |
| René Magritte | Het verraad der beelden (1929), De zoon van de mens (1964) |
| Max Ernst | Frottages en het boek Une semaine de bonté |
| Joan Miró | Kleurrijke, speelse tekens en figuren |
| Leonora Carrington | Fantastische, verhalende schilderijen |
Surrealistische landschappen herkennen
Veel surrealistische schilderijen spelen zich af in een eindeloos, leeg landschap met een lage horizon en harde, lange schaduwen. De ruimte voelt stil en verlaten, alsof de tijd stilstaat. Daarin plaatst de schilder iets wat niet klopt: een object dat zweeft, versmelt of veel te groot is. Dat contrast tussen realistische techniek en een onmogelijke situatie is het kenmerk van het droomrealisme.
Waar zie je surrealisme?
In Nederland heeft Museum Boijmans Van Beuningen een belangrijke surrealistische collectie, met onder meer Dalí en Magritte. Het hoofdgebouw is gesloten voor renovatie; check bij het museum wat waar te zien is. In het buitenland: het Magritte Museum in Brussel en het Teatro-Museo Dalí in Figueres.
Verwante stromingen
- Dadaïsme: de voorganger, nog anarchistischer en meer gericht op provocatie.
- Jheronimus Bosch: vier eeuwen eerder al een meester in droomachtige werelden.
- Magisch realisme: in Nederland onder anderen Carel Willink en Pyke Koch, met haarscherpe maar vervreemdende taferelen.
Surrealistische ideeën om zelf te tekenen
- Teken een alledaags voorwerp op een verkeerde schaal: een theekopje zo groot als een huis.
- Combineer twee dingen: een vis met vleugels, een boom met lampen als bladeren.
- Laat iets smelten of vloeibaar worden dat normaal hard is.
- Teken een landschap met een lage horizon en voeg één onmogelijk detail toe.
- Speel cadavre exquis met vrienden of kinderen.
Meer tekenoefeningen vind je in tekenen leren in 7 stappen.
Veelgestelde vragen
Wat betekent surrealisme?
Letterlijk "boven het realisme". De stroming zocht een hogere werkelijkheid waarin droom en werkelijkheid samenkomen.
Wie is de bekendste surrealist?
Salvador Dalí, gevolgd door René Magritte. Ook Max Ernst en Joan Miró zijn belangrijke surrealisten.
Wanneer was het surrealisme?
Het begon officieel in 1924 met het manifest van André Breton en was het sterkst tot ongeveer 1950.
