Salvador Dalí: smeltende klokken en droombeelden
Salvador Dalí (1904-1989) was een Spaanse surrealist die bekend werd met smeltende klokken, olifanten op spinnenpoten en haarscherp geschilderde droomlandschappen. Hij combineerde een bijna fotografische schildertechniek met beelden uit het onderbewuste. Zijn bekendste werk, De volharding der herinnering (1931), hangt in het MoMA in New York.
- Geboren en gestorven in Figueres, Catalonië (1904-1989).
- Belangrijkste schilder van het surrealisme, al werd hij later uit de groep gezet.
- Ontwikkelde de “paranoïde-kritische methode” om dubbelbeelden te maken.
- Zijn eigen Teatro-Museo Dalí staat in Figueres.
Tijdlijn
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1904 | Geboren in Figueres. |
| 1922-1926 | Kunstacademie in Madrid. |
| 1929 | Sluit zich aan bij de surrealisten in Parijs; ontmoet Gala, later zijn vrouw en muze. |
| 1931 | De volharding der herinnering. |
| eind jaren 1930 | Breuk met de surrealistische groep rond André Breton. |
| 1940-1948 | Woont in de Verenigde Staten; werkt ook aan film en ontwerp. |
| 1974 | Opening van het Teatro-Museo Dalí in Figueres. |
| 1989 | Overlijdt in Figueres. |
Zo herken je Dalí
- Haarscherpe techniek. Hij schilderde onmogelijke dingen zo precies dat ze echt lijken.
- Weidse, lege landschappen. Vaak de kust van Catalonië, met lange schaduwen.
- Terugkerende symbolen. Smeltende klokken, mieren, krukken, olifanten met lange poten, laden in lichamen.
- Dubbelbeelden. Een groep figuren die samen een gezicht vormen, of een landschap dat ook een liggend lichaam is.
De volharding der herinnering ontrafeld
Het schilderij is kleiner dan veel mensen denken, ongeveer zo groot als een vel papier. Drie zachte zakhorloges hangen over een tak, een blok en een vreemd, slapend wezen dat vaak als zelfportret wordt gelezen. Een vierde, gesloten horloge wordt bedekt door mieren, bij Dalí een teken van verval. De smeltende klokken worden meestal uitgelegd als het idee dat tijd in dromen en herinneringen niet hard en meetbaar is.
Bekende werken
| Werk | Jaar | Waar te zien |
|---|---|---|
| De volharding der herinnering | 1931 | Museum of Modern Art, New York |
| Zachte constructie met gekookte bonen | 1936 | Philadelphia Museum of Art |
| Zwanen die olifanten weerspiegelen | 1937 | Privécollectie |
| Christus van Sint-Jan van het Kruis | 1951 | Kelvingrove, Glasgow |
In Nederland heeft Museum Boijmans Van Beuningen een belangrijke surrealistische collectie met werk van Dalí. Het hoofdgebouw is gesloten voor renovatie; check bij het museum wat er waar te zien is.
Misverstanden
- “Dalí schilderde zijn dromen gewoon na.” Zijn beelden zijn bewust geconstrueerd, met een eigen methode om associaties op te roepen.
- “Dalí is het surrealisme.” Hij is de bekendste, maar Magritte, Ernst, Miró en anderen gaven de stroming heel verschillende gezichten.
Kijk ook naar…
- Surrealisme, voor de hele beweging.
- Jheronimus Bosch, de laatmiddeleeuwse voorloper van droomwerelden.
- Dadaïsme, de rebelse beweging waar het surrealisme uit voortkwam.
Zelf proberen: een surrealistisch spel
Surrealisten speelden het spel “cadavre exquis”: vouw een papier in drieën, laat iemand een hoofd tekenen, vouw het om, laat de volgende een lijf tekenen zonder het hoofd te zien, en de derde de benen. Het resultaat is gegarandeerd vreemd, en precies daar ging het om.
Veelgestelde vragen
Wat betekenen de smeltende klokken van Dalí?
Ze worden meestal gezien als symbool voor de rekbaarheid van tijd in dromen en herinneringen. Dalí gaf zelf wisselende verklaringen.
Waar staat het Dalí-museum?
Het Teatro-Museo Dalí staat in zijn geboorteplaats Figueres in Catalonië. Hij is daar ook begraven.
Is er werk van Dalí in Nederland?
Ja, Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam bezit werk van Dalí. Door de renovatie van het hoofdgebouw is het niet altijd te zien.
