Karel Appel: CoBrA, kleur en spontaniteit
Karel Appel (1921-2006) was een Amsterdamse schilder en beeldhouwer en een van de oprichters van de kunstbeweging CoBrA. Zijn werk is fel, spontaan en ogenschijnlijk kinderlijk: dikke verf, primaire kleuren en wilde figuren. Na de oorlog schokte hij daarmee het publiek; nu hangt zijn werk in grote musea, zoals het Stedelijk en het Cobra Museum in Amstelveen.
- Geboren in Amsterdam in 1921, overleden in Zürich in 2006.
- In 1948 medeoprichter van CoBrA, met onder anderen Constant en Corneille.
- Zijn muurschildering Vragende kinderen (1949) in het Amsterdamse stadhuis werd jarenlang afgedekt.
- Werkte later ook in Parijs, New York en Italië.
Leven in vogelvlucht
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1921 | Geboren in Amsterdam; zijn vader had een kapperszaak. |
| 1940-1943 | Opleiding aan de Rijksakademie in Amsterdam. |
| 1948 | Medeoprichting van CoBrA in Parijs. |
| 1949 | Vragende kinderen in het stadhuis van Amsterdam; ophef, de schildering wordt afgedekt. |
| 1949 | CoBrA-tentoonstelling in het Stedelijk Museum zorgt voor felle reacties. |
| 1950 | Verhuist naar Parijs; internationale doorbraak in de jaren vijftig. |
| 2006 | Overlijdt in Zürich. |
Zo herken je een Karel Appel
- Dik opgebrachte verf. Soms direct uit de tube of met een paletmes, waardoor het doek bijna een reliëf wordt.
- Felle primaire kleuren. Rood, geel, blauw en groen botsen met zwarte contouren.
- Figuren als kindertekeningen. Mensen, dieren en gezichten met grote ogen, eenvoudig en expressief.
- Snelheid. Je ziet hoe het schilderij is ontstaan: geen voorstudie, maar een directe handeling.
Waarom zo “kinderlijk”?
De CoBrA-kunstenaars vonden dat de kunst na de Tweede Wereldoorlog opnieuw moest beginnen, vrij van regels en academische traditie. Ze lieten zich inspireren door kindertekeningen, volkskunst en kunst van mensen zonder opleiding, omdat daar volgens hen de oorspronkelijke creativiteit in zat. Kinderlijk is dus een bewuste keuze, geen gebrek aan kunnen: Appel had een klassieke academische opleiding gevolgd.
Waar zie je zijn werk?
| Museum | Wat je er vindt |
|---|---|
| Stedelijk Museum, Amsterdam | Werk van Appel en andere CoBrA-kunstenaars in de collectie |
| Cobra Museum voor Moderne Kunst, Amstelveen | Museum gewijd aan CoBrA |
| Stadhuis Amsterdam (voormalig) | Vragende kinderen; de schildering bevindt zich in het oude stadhuis aan de Oudezijds Voorburgwal en is niet altijd vrij toegankelijk |
Check altijd vooraf of werk op zaal hangt; collecties worden regelmatig anders gepresenteerd.
Misverstanden
- “Appel kon niet tekenen.” Hij volgde de Rijksakademie en beheerste klassieke technieken. Hij koos bewust een andere weg.
- “CoBrA was een Nederlandse beweging.” De naam komt van Copenhagen, Brussel en Amsterdam: het was een internationale groep.
Kijk ook naar…
- CoBrA, voor het verhaal van de hele groep.
- Expressionisme, een oudere stroming die ook emotie boven realisme stelde.
- Abstracte kunst, waar CoBrA een eigen, spontane variant van werd.
Zelf proberen
Neem een groot vel papier en drie felle kleuren. Werk tien minuten zonder te gummen of te plannen, met grote gebaren. Het resultaat is misschien niet mooi, maar je voelt wat CoBrA bedoelde met spontaniteit. Met acrylverf kun je dik werken zonder lang te wachten; zie acrylverf of olieverf.
Veelgestelde vragen
Waar staat CoBrA voor?
CoBrA staat voor Copenhagen, Brussel en Amsterdam, de steden waar de oprichters vandaan kwamen.
Waar zie je werk van Karel Appel?
Onder meer in het Stedelijk Museum in Amsterdam en het Cobra Museum in Amstelveen.
Waarom werd Vragende kinderen afgedekt?
De schildering vond bij ambtenaren en bezoekers weinig waardering en werd daarom afgedekt. Pas later werd ze weer zichtbaar gemaakt.
