Judith Leyster (1609–1660) was een van de weinige vrouwen die in de Gouden Eeuw als zelfstandig meester werd erkend. Ze werkte in Haarlem en maakte levendige portretten en genretaferelen vol licht en sfeer. Haar verhaal is dat van een groot talent dat de geschiedenis bijna vergat.
Het leven van Judith Leyster
Leyster werd geboren in Haarlem als dochter van een bierbrouwer. Ze was een van de eerste vrouwen die werd toegelaten tot het Haarlemse Sint-Lucasgilde, de beroepsorganisatie van schilders, en had zelfs eigen leerlingen. Na haar huwelijk met schilder Jan Miense Molenaer schilderde ze minder, mede door de zorg voor haar gezin.
Een vergeten meester
Lange tijd werd haar werk toegeschreven aan mannelijke schilders, onder wie Frans Hals. Pas in 1893 ontdekte men dat een als “Hals” verkocht schilderij in werkelijkheid haar kenmerkende monogram droeg: een ster met de letters JL, een woordspeling op haar naam (Ley-ster betekent leidende ster).
Een eigen stem
Judith Leyster maakte vooral genretaferelen: levendige scenes uit het dagelijks leven, vaak met muziek, spel en kaarslicht. Haar bekendste werk is een zelfportret waarin ze ontspannen omkijkt, penseel in de hand, alsof ze even pauzeert tijdens het schilderen. Het straalt zelfvertrouwen uit, opmerkelijk voor een vrouw in de zeventiende eeuw.
Haar herontdekking in 1893 was een klein schandaal: een als Frans Hals verkocht schilderij bleek haar monogram te dragen. Sindsdien geldt Leyster als symbool van de vele vrouwelijke kunstenaars die de geschiedenis lang over het hoofd zag.
Beroemde werken
- Haar ontspannen Zelfportret.
- De vrolijke drinker (De jonge fluitspeler en aanverwante taferelen).
- Genrescenes bij kaarslicht.
Leuke weetjes over Judith Leyster
- Haar monogram is een sierlijke J en L gecombineerd met een ster – een knipoog naar haar achternaam.
- Eeuwenlang gold haar werk als dat van Frans Hals; haar herontdekking in 1893 zorgde voor opschudding.
- Ze was een van de zeer weinige vrouwen met een eigen werkplaats en leerlingen in de zeventiende eeuw.
Erkenning na eeuwen
Tegenwoordig geldt Leyster als een van de belangrijke schilders van haar tijd en als symbool van de vele vrouwelijke kunstenaars die de geschiedenis lang oversloeg. Lees ook onze blog over beroemde vrouwelijke kunstenaars en over de Gouden Eeuw.
Veelgestelde vragen
Wie was Judith Leyster?
Judith Leyster was een Nederlandse schilder uit de Gouden Eeuw en een van de weinige vrouwen die destijds als zelfstandig meester werd erkend. Ze werkte in Haarlem en maakte levendige portretten en genretaferelen vol licht.
Waarom werd haar werk lang niet herkend?
Haar schilderijen werden lange tijd toegeschreven aan mannelijke schilders, onder wie Frans Hals. Pas later herkende men haar kenmerkende monogram, een ster met haar initialen, waarmee haar werk alsnog aan haar werd toegeschreven.
Wat kenmerkt het werk van Judith Leyster?
Een losse, levendige toets en een goed gevoel voor licht. Haar vrolijke, alledaagse taferelen, vaak bij kaarslicht, stralen spontaniteit en directheid uit en doen denken aan het werk van Frans Hals.