Judith Leyster: meesteres van de Gouden Eeuw
Judith Leyster (1609-1660) was een van de weinige vrouwen in de Gouden Eeuw die als zelfstandig meester een eigen werkplaats had. Ze schilderde vrolijke muzikanten, drinkers en een beroemd zelfportret. Eeuwenlang werd haar werk aan Frans Hals toegeschreven, tot ze aan het eind van de negentiende eeuw werd herontdekt.
- Geboren in Haarlem in 1609, overleden in Heemstede in 1660.
- In 1633 lid van het Haarlemse Sint-Lucasgilde, als een van de eerste vrouwen.
- Levendige genrestukken en portretten in de stijl van de Haarlemse school.
- Werk van haar hangt onder meer in het Rijksmuseum.
Leven in het kort
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1609 | Geboren in Haarlem; haar vader was brouwer en lakenwever. |
| 1629 | Vroegste gedateerde werken, waaronder De vrolijke drinker. |
| 1633 | Lid van het Sint-Lucasgilde; ze heeft eigen leerlingen. |
| 1636 | Trouwt met schilder Jan Miense Molenaer; ze verhuizen naar Amsterdam. |
| 1648 | Het echtpaar keert terug naar de regio Haarlem. |
| 1660 | Overlijdt in Heemstede. |
Zo herken je Leyster
- Vrolijke figuren. Muzikanten, kinderen en drinkers die je lachend aankijken, verwant aan Frans Hals.
- Licht in de avond. Ze schilderde ook scènes bij kaarslicht, met een warme, intieme sfeer.
- Monogram. Ze signeerde met een monogram van haar initialen JL gecombineerd met een ster, een woordspel op haar naam (“leidster”, een ster die de weg wijst).
- Snelle maar beheerste toets. Losser dan bij veel tijdgenoten, maar iets zorgvuldiger dan bij Hals.
Bekende werken
| Werk | Waar te zien |
|---|---|
| Zelfportret (ca. 1630) | National Gallery of Art, Washington |
| De vrolijke drinker (1629) | Rijksmuseum, Amsterdam |
| De serenade (luitspeler) | Rijksmuseum |
| Het aanzoek | Mauritshuis, Den Haag |
Op het zelfportret zit ze achter de ezel, kijkt ze over haar schouder naar de toeschouwer en houdt ze tientallen penselen vast: een bewuste presentatie als professionele schilder. Collecties wisselen; check vooraf welke werken op zaal hangen.
Waarom werd ze vergeten?
Na haar huwelijk maakte Leyster veel minder werk, waarschijnlijk door haar gezin en de gedeelde werkplaats met haar man. Na haar dood werden haar schilderijen door handelaren vaak als Frans Hals verkocht, wat meer opbracht. Pas in 1893 ontdekte een onderzoeker haar monogram onder een vermeende Hals. Daarna werden steeds meer werken aan haar toegeschreven.
Een vrouw in het gilde
Het Sint-Lucasgilde bepaalde wie als zelfstandig schilder mocht werken en leerlingen mocht aannemen. Dat Leyster lid werd, was in die tijd uitzonderlijk. Uit de archieven weten we dat ze een geschil had met Frans Hals over een leerling die van haar naar hem was overgestapt; het gilde stelde haar in het gelijk.
Kijk ook naar…
- Frans Hals, haar beroemde stadgenoot.
- Jan Steen, voor genrestukken met humor.
- Ons overzicht van beroemde vrouwelijke kunstenaars.
Leyster bekijken
In het Rijksmuseum vind je haar werk tussen dat van haar tijdgenoten. Combineer het met een bezoek aan Haarlem, de stad waar ze opgroeide en haar werkplaats had.
Veelgestelde vragen
Waarom is Judith Leyster bijzonder?
Ze was een van de eerste vrouwen die als zelfstandig meester lid werd van het Haarlemse schildersgilde, met een eigen werkplaats en leerlingen.
Waarom werd haar werk aan Frans Hals toegeschreven?
Hun stijl lijkt op elkaar, en werken van Hals brachten meer op. Pas in 1893 werd haar monogram onder een vermeende Hals ontdekt.
Waar hangt het zelfportret van Judith Leyster?
In de National Gallery of Art in Washington.
