M.C. Escher: onmogelijke werelden in zwart-wit
Maurits Cornelis Escher (1898-1972) was een Nederlandse graficus die beroemd werd met onmogelijke gebouwen, eindeloze trappen en vogels die langzaam in vissen veranderen. Hij werkte met houtsnede, houtgravure en lithografie, en verbond kunst met wiskundige ideeën. Zijn werk zie je onder meer in Escher in Het Paleis in Den Haag.
- Geboren in Leeuwarden (1898), overleden in Laren (1972).
- Graficus, geen schilder: houtsneden, gravures en litho’s.
- Drie grote thema’s: vlakvulling, onmogelijke ruimtes en spiegelingen.
- Geïnspireerd door de tegelpatronen van het Alhambra in Granada.
Leven in het kort
| Periode | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1898 | Geboren in Leeuwarden. |
| 1919-1922 | Opleiding in Haarlem, waar hij overstapt van architectuur naar grafische kunst. |
| 1923-1935 | Woont in Italië; landschappen en stadsgezichten. |
| 1936 | Tweede bezoek aan het Alhambra; begin van zijn systematische vlakvullingen. |
| vanaf 1941 | Woont in Baarn; zijn bekendste onmogelijke werelden ontstaan. |
| 1972 | Overlijdt in Laren. |
Drie thema’s die steeds terugkomen
1. Regelmatige vlakverdeling
Escher vulde een vlak volledig met figuren die naadloos in elkaar passen, zonder gaten of overlap: vogels, vissen, hagedissen, ruiters. In werken als Dag en nacht (1938) en de lange Metamorfose-prenten gaan die figuren geleidelijk over in iets anders.
2. Onmogelijke ruimtes
In Klimmen en dalen (1960) lopen monniken eindeloos een trap op, en in Waterval (1961) stroomt water omhoog en weer naar beneden. Elk stukje klopt op zich, maar het geheel kan niet bestaan. Hij liet zich daarbij inspireren door onmogelijke figuren uit de wiskunde, zoals de driehoek en trap van Penrose.
3. Spiegelingen en perspectief
In Hand met spiegelende bol (1935) zie je Escher zelf, weerspiegeld in een glazen bol. In Tekenende handen (1948) tekenen twee handen elkaar. Relativiteit (1953) heeft drie verschillende zwaartekrachten in één ruimte.
Bekende werken op een rij
| Werk | Jaar | Techniek |
|---|---|---|
| Hand met spiegelende bol | 1935 | Lithografie |
| Dag en nacht | 1938 | Houtsnede |
| Tekenende handen | 1948 | Lithografie |
| Relativiteit | 1953 | Lithografie |
| Belvedère | 1958 | Lithografie |
| Klimmen en dalen | 1960 | Lithografie |
| Waterval | 1961 | Lithografie |
Zo kijk je naar een Escher
- Kijk eerst naar het geheel: wat lijkt er te gebeuren?
- Volg dan één figuur of één pad, bijvoorbeeld het water in Waterval, en zoek het punt waar de logica breekt.
- Kijk bij vlakvullingen naar de randen: waar wordt een vogel een vis?
- Let op de techniek: in een houtsnede is elke lijn uitgesneden, wat enorm veel precisie vraagt.
Waar zie je zijn werk?
Escher in Het Paleis in Den Haag is aan zijn werk gewijd. Ook andere musea, zoals het Fries Museum in zijn geboortestad Leeuwarden, tonen of toonden zijn werk. Collecties en tentoonstellingen wisselen; check de actuele informatie bij het museum.
Misverstanden
- “Escher was wiskundige.” Nee, hij had geen wiskundige opleiding, maar correspondeerde wel met wiskundigen en werkte hun ideeën intuïtief uit.
- “Het is allemaal computerwerk.” Alles werd met de hand getekend, gesneden en gedrukt, decennia voor computergraphics.
Zelf proberen
Knip een vierkant uit stevig papier. Knip aan één kant een vorm weg en plak die precies tegenover aan de andere kant. Doe hetzelfde met de twee andere zijden. Teken de vorm vervolgens herhaaldelijk naast elkaar over: je hebt je eerste vlakvulling. Meer tekenoefeningen vind je in tekenen leren in 7 stappen en perspectief tekenen.
Veelgestelde vragen
Waar werd Escher geboren?
In Leeuwarden, in 1898.
Was Escher een schilder?
Nee, Escher was graficus. Hij maakte houtsneden, houtgravures, mezzotinten en lithografieën.
Wat is het bekendste werk van Escher?
Klimmen en dalen, Waterval, Relativiteit en Tekenende handen behoren tot zijn bekendste werken.
