Renaissance: de wedergeboorte van de kunst
De renaissance is de periode van ongeveer 1400 tot 1600 waarin kunstenaars, eerst in Italië, teruggrepen op de klassieke oudheid van Griekenland en Rome. Ze ontwikkelden het lineair perspectief, bestudeerden de anatomie en zochten naar harmonie en ideale verhoudingen. De bekendste renaissancekunstenaars zijn Leonardo da Vinci, Michelangelo, Rafaël en Botticelli.
- Renaissance betekent “wedergeboorte”, van de klassieke cultuur.
- Begon in Florence, verspreidde zich over Europa.
- Kenmerken: perspectief, anatomie, evenwicht, de mens centraal.
- In het noorden (Vlaanderen) ontwikkelde zich een eigen variant met olieverf en detail.
Fases van de Italiaanse renaissance
| Fase | Periode | Kunstenaars |
|---|---|---|
| Vroege renaissance | ca. 1400-1490 | Brunelleschi, Donatello, Masaccio, Botticelli |
| Hoogrenaissance | ca. 1490-1530 | Leonardo da Vinci, Michelangelo, Rafaël |
| Maniërisme | ca. 1520-1600 | Pontormo, Parmigianino, El Greco (later) |
Kenmerken
- Lineair perspectief: lijnen lopen naar één verdwijnpunt, waardoor diepte ontstaat. Brunelleschi wordt gezien als de ontdekker.
- Anatomie: kunstenaars bestudeerden het menselijk lichaam, soms zelfs door lijken te ontleden.
- Harmonie en evenwicht: symmetrische, piramidevormige composities.
- Klassieke onderwerpen: naast religie ook mythologie en portretten.
- Sfumato: zachte overgangen zonder harde lijnen, zoals bij de Mona Lisa.
Belangrijke werken
| Werk | Kunstenaar | Waar |
|---|---|---|
| De geboorte van Venus | Botticelli | Uffizi, Florence |
| Mona Lisa | Leonardo da Vinci | Louvre, Parijs |
| Het Laatste Avondmaal | Leonardo da Vinci | Santa Maria delle Grazie, Milaan |
| Plafond van de Sixtijnse Kapel | Michelangelo | Vaticaanstad |
| David (beeld) | Michelangelo | Galleria dell’Accademia, Florence |
| De school van Athene | Rafaël | Vaticaanse Musea |
De Noordelijke renaissance
In de Nederlanden ontwikkelde zich tegelijk een eigen traditie. Jan van Eyck perfectioneerde in de vijftiende eeuw de olieverftechniek, waarmee hij ongekend veel detail en glans kon schilderen, zoals in Het Lam Gods in Gent. Later volgden Pieter Bruegel de Oude en, aan het begin, Jheronimus Bosch. Waar de Italianen idealiseerden, keken de noorderlingen nauwkeurig naar de werkelijkheid: stoffen, licht, landschap.
Renaissance in Nederlandse musea
Italiaanse en Vlaamse renaissancekunst zie je onder meer in het Rijksmuseum en in de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen (let op: hoofdgebouw in renovatie). Het Teylers Museum in Haarlem bezit tekeningen van onder anderen Michelangelo en Rafaël, die in wisselende presentaties worden getoond. Check vooraf wat te zien is.
Verschil met de barok
| Renaissance | Barok | |
|---|---|---|
| Sfeer | Rust, harmonie | Drama, beweging |
| Compositie | Symmetrisch, piramide | Diagonaal, dynamisch |
| Licht | Gelijkmatig | Sterke contrasten |
Kijktip: vind het verdwijnpunt
Leg bij een renaissanceschilderij met gebouwen in gedachten een liniaal langs vloertegels, daklijnen en raamkozijnen. Ze komen samen in één punt, vaak bij het hoofd van de hoofdpersoon. Zo stuurde de schilder je blik. Wil je het zelf leren, lees dan perspectief tekenen.
Veelgestelde vragen
Wat betekent renaissance?
Wedergeboorte: de herontdekking van de kunst en ideeën van de klassieke oudheid.
Wanneer was de renaissance?
Ongeveer van 1400 tot 1600, met de hoogrenaissance rond 1490-1530.
Wie zijn de belangrijkste renaissancekunstenaars?
Leonardo da Vinci, Michelangelo, Rafaël en Botticelli in Italië; Jan van Eyck en Pieter Bruegel in de Nederlanden.
