Teylers Museum Haarlem: het oudste museum van Nederland
Teylers Museum aan het Spaarne in Haarlem is het oudste museum van Nederland, geopend in 1784. Kunst, wetenschap en natuur staan er naast elkaar, in zalen die nog grotendeels zijn zoals in de achttiende en negentiende eeuw. Je ziet er de beroemde Ovale Zaal, fossielen en mineralen, wetenschappelijke instrumenten, negentiende-eeuwse schilderijen en een collectie tekeningen met onder meer 25 bladen van Michelangelo. Reken op een uur voor de hoogtepunten en een halve dag voor alles.
- Opgericht met de nalatenschap van de Haarlemse koopman Pieter Teyler van der Hulst (1702-1778).
- De Ovale Zaal (1784) is het hart van het museum.
- Tekeningen van Michelangelo, Rafaël, Rembrandt, Goltzius en Claude Lorrain, in wisselende presentaties.
- Ideaal voor wie houdt van musea als tijdcapsule, en leuk voor kinderen.
Het verhaal van Teylers
Pieter Teyler van der Hulst was een rijke Haarlemse koopman. Bij zijn dood in 1778 liet hij zijn vermogen na aan een stichting die kunst en wetenschap moest bevorderen. Achter zijn woonhuis aan het Spaarne werd een zaal gebouwd om boeken, instrumenten, fossielen en kunst te tonen: de Ovale Zaal, ontworpen door Leendert Viervant en in 1784 voor het publiek geopend. De eerste directeur, Martinus van Marum, maakte er een plek voor onderzoek en experimenten. Van Teylers nalatenschap werd ook het Teylers Hofje gebouwd, vlakbij.
Later kwamen er zalen bij: een eerste schilderijenzaal in 1838 en een tweede in 1893, voor de groeiende verzameling werk van tijdgenoten. In 1996 kwamen er een tuinzaal en een ruimte voor tijdelijke tentoonstellingen bij. Het bijzondere is dat de historische zalen niet gemoderniseerd zijn: houten vitrines, bovenlicht en de oude opstelling zijn bewaard.
Wat je echt moet zien
| Onderdeel | Waarom |
|---|---|
| Ovale Zaal | Een van de oudste museumzalen ter wereld, met kasten vol instrumenten, mineralen en tekeningen. |
| Grote elektriseermachine | Een enorme achttiende-eeuwse machine om statische elektriciteit op te wekken, uit de tijd van Van Marum. |
| Fossielenzalen | Negentiende-eeuwse vitrines met fossielen en skeletten, waaronder een fossiel dat lang voor een Archaeopteryx werd aangezien en nu als Ostromia bekendstaat. |
| Schilderijenzalen | Vooral negentiende-eeuwse kunst, zoals romantiek en de Haagse School. |
| Tekeningen | Werk van Michelangelo, onder meer studies voor het plafond van de Sixtijnse Kapel, en van Rafaël en Rembrandt, in wisselende presentaties. |
De tekeningen van de grote meesters
Teylers bezit 25 originele tekeningen van Michelangelo en daarnaast werk van Rafaël, Rembrandt, Hendrick Goltzius en Claude Lorrain. Tekeningen zijn lichtgevoelig en worden daarom niet permanent getoond, maar in wisselende presentaties. Wil je een bepaalde kunstenaar zien, check dan vooraf het programma. Een tekening laat vaak meer van het denken van een kunstenaar zien dan een schilderij: je ziet waar hij zoekt, corrigeert en opnieuw begint. Wie zelf tekent, haalt er extra veel uit; zie ook tekenen leren in 7 stappen.
Route
| Een uur | Halve dag |
|---|---|
| Ovale Zaal | Ovale Zaal en instrumenten |
| Fossielen | Fossielen, mineralen en munten |
| Schilderijenzalen | Schilderijen en de tekeningenpresentatie |
| Tijdelijke tentoonstelling en museumtuin |
Waarom Teylers uniek is
De meeste musea worden regelmatig vernieuwd. Bij Teylers is juist de historische opstelling bewaard. Daardoor is het museum zelf een museumstuk dat laat zien hoe men in de Verlichting naar kennis en kunst keek: alles bij elkaar, om de wereld te begrijpen. Kunst en wetenschap waren toen geen gescheiden werelden, en dat voel je hier nog steeds.
Voor wie geschikt?
- Gezinnen: fossielen, skeletten en instrumenten spreken kinderen erg aan. Tips voor een museumdag met kinderen staan in een museum bezoeken met kinderen.
- Kunstliefhebbers: vooral voor wie negentiende-eeuwse schilderkunst en tekeningen waardeert.
- Liefhebbers van historische interieurs: een absolute aanrader.
- Scholen: kunst en wetenschap in één bezoek; zie museumbezoek met de klas.
Praktisch
- Of de tekeningen van de grote meesters te zien zijn, wisselt; check het programma op de website.
- Met de Museumkaart heb je meestal toegang; zie is de Museumkaart de moeite waard?
- Openingstijden en prijzen vind je op de website van het museum.
- Het museum ligt op loopafstand van station Haarlem en de Grote Markt.
Combineren
Het Frans Hals Museum ligt op ongeveer tien minuten lopen. Zie kunst in Haarlem voor een complete dagplanning, en kunstmusea in Nederland voor alle museumgidsen.
Veelgestelde vragen
Wat is het oudste museum van Nederland?
Teylers Museum in Haarlem, geopend in 1784.
Zijn de tekeningen van Michelangelo altijd te zien?
Nee, tekeningen zijn lichtgevoelig en worden in wisselende presentaties getoond. Check het actuele programma.
Is Teylers leuk voor kinderen?
Ja, vooral de fossielen, skeletten en wetenschappelijke instrumenten.
