Kubisme: Picasso, Braque en de opgebroken vorm
Het kubisme is een kunststroming die rond 1907-1914 in Parijs werd ontwikkeld door Pablo Picasso en Georges Braque. Kubisten braken voorwerpen en figuren op in geometrische vlakken en toonden ze vanuit meerdere gezichtspunten tegelijk. Daarmee lieten ze het eeuwenoude idee los dat een schilderij één vast perspectief moet hebben.
- Grondleggers: Pablo Picasso en Georges Braque.
- Twee fasen: analytisch kubisme (ca. 1909-1912) en synthetisch kubisme (ca. 1912-1919).
- Belangrijke inspiratie: Paul Cézanne en niet-westerse kunst.
- De naam komt van een criticus die sprak over “kleine kubussen”.
Twee fasen
| Analytisch kubisme | Synthetisch kubisme | |
|---|---|---|
| Periode | ca. 1909-1912 | ca. 1912-1919 |
| Kleur | Gedempt: grijs, bruin, oker | Meer kleur en grotere vlakken |
| Vorm | Onderwerp versplinterd in kleine facetten | Eenvoudiger, platte vormen |
| Techniek | Olieverf | Ook collage: krantenpapier, behang, letters |
| Leesbaarheid | Soms nauwelijks herkenbaar | Onderwerp weer beter te herkennen |
Zo lees je een kubistisch schilderij
- Zoek ankerpunten. Een flessenhals, de snaren van een gitaar, een oog of een pijp helpen je het onderwerp te vinden.
- Denk in rondlopen. Stel je voor dat de schilder om het voorwerp heen liep en alle aanzichten in één beeld zette.
- Let op letters. Woorden als “JOU” (van journal) of namen van dranken verwijzen naar het café en de krant.
- Kijk naar ruimte. Voor- en achtergrond schuiven in elkaar; er is geen duidelijke diepte meer.
Belangrijke werken
| Werk | Kunstenaar | Jaar |
|---|---|---|
| Les Demoiselles d’Avignon | Picasso | 1907 (voorloper) |
| Huizen in L’Estaque | Braque | 1908 |
| Portret van Daniel-Henry Kahnweiler | Picasso | 1910 |
| Stilleven met stoelmatten | Picasso | 1912 (eerste collage) |
Andere kubisten
Naast Picasso en Braque werkten onder meer Juan Gris, Fernand Léger, Robert en Sonia Delaunay en Albert Gleizes in kubistische stijl. Ook Piet Mondriaan maakte in Parijs rond 1912 een kubistische periode door. Zijn bomenreeks laat zien hoe het kubisme hem richting abstractie bracht.
Invloed van het kubisme
- Het opende de deur naar abstracte kunst, De Stijl en het constructivisme.
- De collage werd een vaste techniek in de moderne kunst en later in het dadaïsme.
- Het beïnvloedde ook beeldhouwkunst, architectuur en grafisch ontwerp.
Misverstanden
- “Kubisme bestaat uit kubussen.” Eerder uit facetten en vlakken; de naam was spottend bedoeld.
- “Het is abstract.” Bijna altijd zit er een herkenbaar onderwerp in: een portret, een stilleven, een muziekinstrument.
Zelf proberen
Zet een kopje op tafel en teken het van voren, van boven en van opzij op drie stukjes papier. Knip ze in vlakken en plak de stukken samen tot één beeld. Je maakt zo je eigen synthetisch-kubistische collage.
Veelgestelde vragen
Wie bedacht het kubisme?
Pablo Picasso en Georges Braque ontwikkelden het kubisme samen in Parijs, rond 1907-1914.
Wat is het verschil tussen analytisch en synthetisch kubisme?
Analytisch kubisme breekt het onderwerp op in kleine facetten in gedempte kleuren; synthetisch kubisme bouwt het beeld op uit grotere, kleurrijkere vlakken en collage.
Waarom heet het kubisme zo?
Een criticus beschreef het werk van Braque spottend als opgebouwd uit "kleine kubussen". De naam bleef hangen.
