Wassily Kandinsky: pionier van de abstracte kunst
Wassily Kandinsky (1866-1944) was een Russische schilder die wordt gezien als een van de eerste makers van volledig abstracte kunst. Hij geloofde dat kleuren en vormen, net als muziek, rechtstreeks gevoelens kunnen opwekken zonder iets herkenbaars af te beelden. Zijn bekendste werken zijn de grote Composities en Improvisaties.
- Geboren in Moskou (1866), overleden in Neuilly-sur-Seine bij Parijs (1944).
- Begon pas rond zijn dertigste als kunstenaar, na een rechtenstudie.
- Richtte in 1911 met Franz Marc Der Blaue Reiter op.
- Gaf les aan het Bauhaus van 1922 tot 1933.
Tijdlijn
| Periode | Waar | Werk |
|---|---|---|
| 1866-1896 | Moskou | Rechten en economie; docent aan de universiteit. |
| 1896-1914 | München | Schildersopleiding, kleurrijke landschappen, eerste abstracte werken. |
| 1911 | München | Der Blaue Reiter; boek Over het geestelijke in de kunst. |
| 1914-1921 | Rusland | Terug na het uitbreken van de oorlog. |
| 1922-1933 | Weimar en Dessau | Docent aan het Bauhaus; meer geometrische vormen. |
| 1933-1944 | Frankrijk | Laatste periode met organische, zwevende vormen. |
Zo herken je Kandinsky
- Kleur als klank. Hij vergeleek geel met een trompet en blauw met een cello. Zijn schilderijen hebben titels als Compositie en Improvisatie, net als muziek.
- Vrije vormen in het vroege werk. Vlekken, lijnen en kleurvelden die lijken te bewegen.
- Geometrie in de Bauhaus-tijd. Cirkels, driehoeken en rechte lijnen, strakker en lichter van toon.
- Verborgen motieven. In veel vroege abstracte werken zie je nog sporen van ruiters, bergen of torens.
Bekende werken
| Werk | Jaar | Waar te zien |
|---|---|---|
| Der Blaue Reiter | 1903 | Privécollectie |
| Compositie VII | 1913 | Tretjakovgalerie, Moskou |
| Geel-Rood-Blauw | 1925 | Centre Pompidou, Parijs |
| Verschillende werken | diverse | Lenbachhaus, München (grote collectie Blaue Reiter) |
Ook het Stedelijk Museum in Amsterdam heeft werk van Kandinsky in de collectie. Check vooraf of het op zaal hangt.
Synesthesie en muziek
Kandinsky beschreef dat hij kleuren hoorde en muziek zag, een verschijnsel dat synesthesie heet. Een concert van de componist Arnold Schönberg in 1911 inspireerde hem tot het werk Impressie III (Concert). Of hij echt synestheet was, is niet zeker, maar het idee van kunst als visuele muziek staat centraal in zijn werk.
Kandinsky en Mondriaan: twee wegen naar abstractie
| Kandinsky | Mondriaan | |
|---|---|---|
| Uitgangspunt | Gevoel, muziek, spiritualiteit | Orde, evenwicht, universele harmonie |
| Vormen | Vrij, dynamisch, later geometrisch | Alleen horizontale en verticale lijnen |
| Kleur | Rijk palet | Primaire kleuren plus wit, grijs, zwart |
Meer hierover in abstracte kunst en op de pagina over Piet Mondriaan.
Misverstanden
- “Kandinsky maakte het eerste abstracte schilderij ooit.” Hij is een van de pioniers, maar ook anderen, zoals de Zweedse Hilma af Klint, maakten al vroeg abstract werk.
- “Abstract betekent willekeurig.” Kandinsky schreef boeken over de werking van kleur en vorm; zijn composities zijn zeer doordacht.
Zelf proberen
Zet een muziekstuk op dat je goed kent en schilder vijf minuten mee, zonder iets herkenbaars te maken. Kies kleuren bij de instrumenten. Vergelijk daarna een rustig en een druk muziekstuk. Gebruik onze kleurenleer voor beginners om bewust contrast te maken.
Veelgestelde vragen
Wat is het bekendste werk van Kandinsky?
Compositie VII uit 1913 wordt vaak gezien als zijn belangrijkste werk. Ook Geel-Rood-Blauw en zijn Improvisaties zijn bekend.
Wat was Der Blaue Reiter?
Een groep kunstenaars rond Kandinsky en Franz Marc in München, opgericht in 1911, die kleur en spiritualiteit centraal stelde.
Gaf Kandinsky les aan het Bauhaus?
Ja, van 1922 tot de sluiting in 1933 was hij docent aan het Bauhaus in Weimar en Dessau.
