Johannes Vermeer: werken, stijl en waar je ze ziet
Johannes Vermeer (1632-1675) is de schilder van het stille licht. Hij werkte zijn hele leven in Delft en maakte vooral kleine, rustige interieurs met een of twee figuren bij een raam. Er zijn maar ongeveer 35 schilderijen van hem bekend; Meisje met de parel en Gezicht op Delft hangen in het Mauritshuis, Het melkmeisje in het Rijksmuseum.
- Geboren en gestorven in Delft (1632-1675).
- Ongeveer 35 schilderijen, wereldwijd verspreid.
- Kenmerkend: zacht daglicht van links, kostbaar ultramarijnblauw, stilstaande momenten.
- Topstukken in het Mauritshuis (Den Haag) en het Rijksmuseum (Amsterdam).
Leven in Delft
| Jaar | Gebeurtenis |
|---|---|
| 1632 | Gedoopt in Delft; zijn vader was zijdewever en kunsthandelaar. |
| 1653 | Trouwt met Catharina Bolnes en wordt lid van het Delftse Sint-Lucasgilde. |
| ca. 1657-1658 | Het melkmeisje en Het straatje. |
| ca. 1660-1661 | Gezicht op Delft. |
| ca. 1665 | Meisje met de parel. |
| 1672 | Rampjaar: de kunstmarkt stort in, Vermeer krijgt geldzorgen. |
| 1675 | Overlijdt in Delft en wordt begraven in de Oude Kerk. |
Vermeer had met Catharina een groot gezin. Hij werkte langzaam en verkocht zijn schilderijen aan een kleine kring van verzamelaars, wat verklaart waarom er zo weinig werken zijn.
Zo herken je een Vermeer
- Licht van links. In veel werken valt zacht daglicht door een raam aan de linkerkant naar binnen.
- Stilte. Er gebeurt weinig: iemand leest een brief, schenkt melk, speelt muziek. Het moment lijkt bevroren.
- Blauw en geel. Vermeer gebruikte ultramarijn, gemaakt van de dure halfedelsteen lapis lazuli, naast warm geel.
- Lichtpuntjes. Kleine stipjes verf laten brood, metaal en parels glinsteren.
- Doordachte ruimte. Vloertegels, kaarten en schilderijen aan de wand geven diepte en betekenis.
Bekende werken en waar ze hangen
| Werk | Waar te zien |
|---|---|
| Meisje met de parel | Mauritshuis, Den Haag |
| Gezicht op Delft | Mauritshuis |
| Diana en haar nimfen | Mauritshuis |
| Het melkmeisje | Rijksmuseum, Amsterdam |
| Het straatje | Rijksmuseum |
| Brieflezende vrouw in het blauw | Rijksmuseum |
| De liefdesbrief | Rijksmuseum |
De overige werken hangen in musea in onder meer Londen, Parijs, Berlijn, Dresden, Wenen en New York. In Delft zelf hangt geen origineel schilderij van Vermeer.
Meisje met de parel: geen portret
Het beroemdste werk van Vermeer is technisch gezien geen portret maar een “tronie”: een studie van een fantasiefiguur met een exotische tulband. Wie het model was, is onbekend. De parel is waarschijnlijk geschilderd met maar een paar vegen witte en grijze verf, een mooi voorbeeld van hoe Vermeer met weinig middelen veel suggereerde.
Misverstanden
- “Vermeer gebruikte een camera obscura.” Dat is een populaire theorie, maar niet bewezen. Wel zijn er optische effecten in zijn werk die erop kunnen wijzen dat hij met lenzen of spiegels experimenteerde.
- “Vermeer was altijd beroemd.” Na zijn dood raakte hij grotendeels in vergetelheid. Pas in de negentiende eeuw werd hij herontdekt.
Vermeer in Delft
In Delft kun je de stad zien waar hij leefde. Het Vermeer Centrum vertelt zijn verhaal met reproducties, en in de Oude Kerk ligt hij begraven. Je kunt ook proberen het punt te vinden vanwaar hij Gezicht op Delft schilderde, aan de overkant van het water bij de Hooikade. Een dagplanning vind je in kunst in Delft.
Kijk ook naar…
- Rembrandt: tijdgenoot met een heel ander, dramatisch gebruik van licht.
- Jan Steen: ook interieurs, maar luidruchtig en vol humor.
- De Gouden Eeuw: de periode waarin al deze schilders werkten.
Zo zie je de meeste Vermeers op één dag
Begin ’s ochtends in het Mauritshuis voor Meisje met de parel en Gezicht op Delft, neem de trein naar Delft (een kwartier) voor de stad zelf, of rijd door naar Amsterdam voor de vier werken in het Rijksmuseum. Beide musea tegelijk lukt op één dag, maar maakt het vol.
Veelgestelde vragen
Hoeveel schilderijen maakte Vermeer?
Er zijn ongeveer 35 schilderijen van Vermeer bekend. Over een paar werken verschillen experts van mening.
Waar hangt Meisje met de parel?
In het Mauritshuis in Den Haag.
Hangt er werk van Vermeer in Delft?
Nee, in Delft hangt geen origineel schilderij van Vermeer. Het Vermeer Centrum werkt met reproducties.
Waar is Vermeer begraven?
In de Oude Kerk in Delft.
