Impressionisme: kenmerken, kunstenaars en voorbeelden
Het impressionisme is een kunststroming uit Frankrijk, ongeveer 1860-1890, waarin schilders het licht en de sfeer van één moment wilden vangen. Ze schilderden vaak buiten, met snelle, losse streken en heldere kleuren. Bekende impressionisten zijn Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Edgar Degas, Camille Pissarro en Berthe Morisot.
- Ontstaan in Parijs; eerste groepstentoonstelling in 1874.
- De naam komt van Monets Impression, soleil levant.
- Kenmerken: losse toets, licht, kleur in schaduwen, alledaagse onderwerpen.
- Leidde tot het postimpressionisme van Van Gogh, Cézanne en Gauguin.
Kenmerken op een rij
| Kenmerk | Wat je ziet | Anders dan daarvoor |
|---|---|---|
| Losse toets | Korte, zichtbare streken naast elkaar | Academische schilders werkten glad en onzichtbaar |
| Licht | Zonlicht op water, mist, sneeuw, avondlicht | Gelijkmatig atelierlicht |
| Gekleurde schaduwen | Blauw en paars in plaats van bruin en zwart | Donkere schaduwen |
| Buiten schilderen | Landschappen en straten “en plein air” | Alles in het atelier |
| Moderne onderwerpen | Cafés, stations, boulevards, vrije tijd | Historie, mythologie, religie |
| Snijdende composities | Figuren die half uit beeld vallen, zoals bij een foto | Gesloten, klassieke compositie |
Waarom was het zo vernieuwend?
In het Parijs van de negentiende eeuw bepaalde de officiële Salon wat goede kunst was. De impressionisten werden daar regelmatig geweigerd en organiseerden in 1874 hun eigen tentoonstelling. Critici vonden hun werk onaf, als schetsen. Twee technische ontwikkelingen hielpen hen: verf in tinnen tubes, waardoor buiten schilderen makkelijk werd, en nieuwe synthetische pigmenten met felle kleuren. De opkomst van de fotografie maakte bovendien de vraag actueel wat schilderkunst nog kon toevoegen. Hun antwoord: de ervaring van licht en tijd.
De belangrijkste impressionisten
| Kunstenaar | Specialiteit |
|---|---|
| Claude Monet | Licht op water, series, waterlelies |
| Pierre-Auguste Renoir | Mensen in de zon, feestelijke taferelen |
| Edgar Degas | Balletdanseressen, paardenrennen, ongewone standpunten |
| Camille Pissarro | Landschappen en Parijse boulevards |
| Alfred Sisley | Rivierlandschappen |
| Berthe Morisot | Huiselijke taferelen, vrouwen en kinderen |
Impressionisme in Nederland
In Nederland ontstond een eigen variant: het Amsterdamse impressionisme, met George Hendrik Breitner en Isaac Israëls. Zij schilderden het drukke stadsleven, vaak in regen en grijs licht in plaats van Franse zon. De Haagse School ging eraan vooraf met sfeervolle, grijze landschappen. Werk van Franse en Nederlandse impressionisten zie je in onder meer het Van Gogh Museum, het Rijksmuseum (Breitner, Israëls) en het Kröller-Müller Museum. Collecties en tentoonstellingen wisselen; check het actuele aanbod.
Impressionisme en verwante stromingen
| Stroming | Verschil |
|---|---|
| Realisme | Ging eraan vooraf; zelfde aandacht voor het gewone leven, maar donkerder en gedetailleerder. |
| Postimpressionisme | Van Gogh, Cézanne, Gauguin en Seurat gingen verder: meer structuur, symboliek of emotie. |
| Expressionisme | Gaat niet over wat je ziet maar over wat je voelt. Zie het verschil uitgelegd. |
Kijktip in het museum
Ga eerst dicht bij een impressionistisch schilderij staan: je ziet losse vlekken. Loop dan langzaam achteruit tot de vlekken samenvallen tot water, bladeren of een gezicht. Het moment waarop dat gebeurt, is precies het effect waar de schilders naar zochten: jouw oog maakt het schilderij af.
Zelf proberen
Schilder op een zonnige dag een eenvoudig motief, zoals een boom of een stuk water, in twintig minuten. Meng zo min mogelijk op het palet; zet kleuren naast elkaar. Verbied jezelf zwart te gebruiken voor schaduwen. Tips voor materiaal vind je in leren schilderen voor beginners.
Veelgestelde vragen
Wanneer was het impressionisme?
Ongeveer van 1860 tot 1890, met de eerste groepstentoonstelling in Parijs in 1874 als startpunt.
Was Van Gogh een impressionist?
Niet helemaal. Hij leerde het impressionisme in Parijs kennen, maar wordt tot het postimpressionisme gerekend omdat hij kleur vooral gebruikte om gevoel uit te drukken.
Wat is het bekendste impressionistische schilderij?
Impression, soleil levant van Claude Monet, het werk dat de stroming haar naam gaf, en zijn Waterlelies.
