Impressionisme vs expressionisme: het verschil in 5 punten
Het belangrijkste verschil: het impressionisme schildert de indruk die de buitenwereld maakt (licht, sfeer, het moment), het expressionisme schildert de uitdrukking van de binnenwereld (gevoel, angst, emotie). Impressionisten kijken naar buiten, expressionisten naar binnen. Daardoor verschillen ook kleur, vorm en techniek.
- Impressionisme: Frankrijk, ca. 1860-1890, licht en moment.
- Expressionisme: vooral Duitsland, ca. 1905-1930, emotie en vervorming.
- Impressie = indruk van buiten; expressie = uitdrukking van binnen.
- Van Gogh staat er precies tussenin.
Het verschil in één tabel
| Impressionisme | Expressionisme | |
|---|---|---|
| Periode | ca. 1860-1890 | ca. 1905-1930 |
| Waar | Frankrijk | Vooral Duitsland en Oostenrijk |
| Doel | Licht en sfeer van een moment vangen | Innerlijke gevoelens uitdrukken |
| Kleur | Helder, natuurlijk licht, gekleurde schaduwen | Fel, onnatuurlijk, symbolisch |
| Vorm | Zacht, opgelost in licht | Hoekig, vervormd, overdreven |
| Techniek | Korte, losse streken naast elkaar | Grove streken, zwarte contouren |
| Sfeer | Meestal licht, ontspannen, vrijetijd | Vaak beladen: angst, onrust, eenzaamheid |
| Onderwerpen | Landschappen, water, cafés, boulevards | Grote stad, portretten, natuur als gevoel |
| Kunstenaars | Monet, Renoir, Degas, Pissarro | Kirchner, Marc, Nolde, (Munch als voorloper) |
1. Buiten tegenover binnen
Een impressionist zet zijn ezel aan de Seine en schildert hoe het licht over het water danst, nu, om tien uur. Een expressionist schildert de straat zoals die voelt als je je verloren voelt in de grote stad: hellende huizen, gezichten als maskers.
2. Kleur: licht tegenover gevoel
Bij het impressionisme zijn schaduwen blauw of paars omdat de schilder dat echt zag in het licht. Bij het expressionisme is een gezicht groen omdat het gevoel om groen vraagt. Kleur is bij de eerste waarneming, bij de tweede symbool.
3. Vorm: oplossen tegenover vervormen
Impressionisten lossen contouren op in licht en lucht. Expressionisten maken vormen juist harder, hoekiger en overdreven, om spanning te creëren.
4. Techniek
Allebei met zichtbare streken, maar met een andere bedoeling. De korte toetsen van Monet mengen zich in je oog tot licht. De grove, schurende streken van Kirchner zijn bedoeld om te schuren.
5. Sfeer
Impressionistische schilderijen tonen vaak het aangename moderne leven: picknicks, zeilboten, terrasjes. Expressionistische werken laten de schaduwkant zien van de moderne tijd en, later, de dreiging van oorlog.
Van Gogh: de brug ertussen
Vincent van Gogh leerde in Parijs de lichte kleuren en losse toets van de impressionisten. Maar hij gebruikte ze om gevoel uit te drukken: de wervelende lucht van De sterrennacht is geen waarneming maar emotie. Daarom wordt hij postimpressionist genoemd en geldt hij als een van de grote inspiratiebronnen van het expressionisme.
Test jezelf in het museum
- Zou dit tafereel er echt zo uit kunnen zien bij een bepaald licht? Dan eerder impressionisme.
- Zijn kleuren duidelijk onmogelijk en vormen vervormd? Dan eerder expressionisme (of fauvisme).
- Voel je rust of plezier? Impressionisme. Voel je spanning of onrust? Expressionisme.
Waar vergelijk je ze in Nederland?
Het Van Gogh Museum toont impressionisten naast Van Gogh. In het Stedelijk Museum en het Groninger Museum (De Ploeg, zie kunst in Groningen) vind je expressionistisch werk. Check de actuele collectiepresentaties. Een breder overzicht staat in kunststromingen.
Veelgestelde vragen
Wat kwam eerst, impressionisme of expressionisme?
Het impressionisme, rond 1860-1890. Het expressionisme ontstond rond 1905.
Is Van Gogh impressionist of expressionist?
Geen van beide strikt: hij wordt postimpressionist genoemd en is een belangrijke voorloper van het expressionisme.
Hoe onthoud ik het verschil?
Impressie is een indruk die van buiten komt, expressie is iets wat van binnen naar buiten gaat.
