Het verschil tussen impressionisme en expressionisme

Impressionisme en expressionisme klinken op elkaar, maar het zijn twee heel verschillende stromingen. Het grootste verschil zit in waar de kunstenaar naar kijkt: naar de buitenwereld of naar de binnenwereld.

Impressionisme: de buitenwereld

Impressionisten wilden een vluchtige indruk van de werkelijkheid vangen: het spel van licht op water, een straat in de regen, een tuin in de zon. Ze schilderden vaak buiten, met losse toetsen en heldere kleuren. De stroming ontstond rond 1870 in Frankrijk, met Claude Monet als boegbeeld. Lees meer op onze pagina over het impressionisme.

Expressionisme: de binnenwereld

Expressionisten gebruikten kleur en vorm juist om gevoel uit te drukken. De werkelijkheid mocht vervormd worden als dat de emotie versterkte. Kleuren zijn vaak fel en de penseelstreek krachtig. De stroming kwam begin twintigste eeuw op, vooral in Duitsland. Meer hierover lees je op onze pagina over het expressionisme.

De verschillen op een rij

• Onderwerp: impressionisme kijkt naar buiten, expressionisme naar binnen.
• Kleur: impressionisme gebruikt natuurlijk licht, expressionisme felle, soms onnatuurlijke kleuren.
• Doel: een indruk vastleggen versus een emotie uitdrukken.
• Tijd en plaats: Frankrijk rond 1870 versus Duitsland rond 1905.

Zo herken je ze in de praktijk

Sta je voor een schilderij en twijfel je? Een paar vragen helpen. Lijkt het werk een zonnige, vluchtige momentopname, met losse toetsen en natuurlijk licht? Dan zit je waarschijnlijk bij het impressionisme. Schreeuwt het werk juist emotie uit, met felle, onnatuurlijke kleuren en vervormde vormen? Dan is het eerder expressionisme.

Een handig ezelsbruggetje: het impressionisme is “mooi weer”, het expressionisme is “onweer”. De een vangt de buitenwereld op een zonnige dag, de ander de storm die vanbinnen woedt.

Kort samengevat

• Impressionisme: licht, sfeer, zachte kleuren, de buitenwereld.
• Expressionisme: emotie, felle kleuren, vervorming, de binnenwereld.

Verdiep je verder op onze pagina’s over het impressionisme en het expressionisme.

Twee keer breken met de regels

Hoewel de namen op elkaar lijken, staan impressionisme en expressionisme voor heel verschillende doelen. De impressionisten wilden de werkelijkheid vastleggen zoals het oog die op een bepaald moment ziet: het trillende licht op water, de damp boven een stad, een vluchtige indruk. Ze schilderden daarom vaak buiten en met losse, lichte toetsen.

De expressionisten draaiden dat juist om. Voor hen telde niet de buitenwereld, maar het innerlijk gevoel. Felle, soms onnatuurlijke kleuren en vervormde vormen drukten angst, verlangen of opwinding uit. Waar de impressionist registreert, schreeuwt de expressionist.

In een oogopslag

• Impressionisme – licht en sfeer, zachte kleuren, de buitenwereld.
• Expressionisme – emotie en spanning, felle kleuren, de binnenwereld.
• Gedeeld – allebei verwierpen ze de gladde, academische schilderkunst.

Door beide naast elkaar te bekijken, zie je hoe kunstenaars rond 1900 op zoek gingen naar nieuwe manieren om de wereld, en zichzelf, te tonen. Dat maakt het een van de boeiendste overgangen in de kunstgeschiedenis.

Allebei een brug naar de moderne kunst

Hoe verschillend ze ook zijn, samen vormen impressionisme en expressionisme de opmaat naar alles wat daarna kwam. De impressionisten lieten zien dat een schilderij niet glad en af hoefde te zijn; de expressionisten bewezen dat kleur en vorm pure emotie konden dragen. Die twee inzichten openden de deur naar abstractie en experiment. Wie beide stromingen leert herkennen, kijkt daarna met scherpere ogen naar de hele twintigste eeuw, want bijna elke latere vernieuwing borduurt voort op een van deze twee sporen.

Leuke weetjes

• De naam impressionisme komt van een spottende recensie over een schilderij van Claude Monet.
• Edvard Munchs De schreeuw, een icoon van het expressionisme, is meerdere keren gestolen en weer teruggevonden.
• Beide stromingen werden bij hun ontstaan fel bekritiseerd en pas later op waarde geschat.

Twee stappen in dezelfde ontwikkeling

Beide stromingen vallen onder de moderne kunst en volgden elkaar op in de zoektocht naar nieuwe vormen. Het impressionisme maakte de weg vrij, het expressionisme ging een stap verder in het loslaten van de werkelijkheid. Wil je zelf met kleur experimenteren? Begin met leren schilderen voor beginners en de kleurenleer.